Niniejszy artykuł omawia kwestię funkcjonowania w prawie hiszpańskim doktryny znanej z krajów anglosaskich pod nazwą „piercing the corporate veil” stanowiącej zbiorcze pojęcie dla działań podejmowanych w celu pominięcia odrębnej osobowości prawnej spółki kapitałowej. Najczęstszym skutkiem tych działań jest możliwość pociągnięcia wspólnika do odpowiedzialności za długi spółki (forward PCV) albo nakazanie spółce wykonanie zobowiązań wspólnika (reverse PCV).

Doktryna w Polsce przyjęła nazwę „przebicia zasłony koroporacyjnej”, a w prawie hiszpańskim „levantamiento del velo” lub „levantamiento del velo societario”.

Klasyczna konstrukcja odpowiedzialności przebijającej polega na uznaniu zobowiązania spółki za zobowiązanie wspólnika. Dla potrzeb danego stosunku zobowiązaniowego uznaje się po prostu, że spółka, z punktu widzenia prawa, nie istnieje, a zobowiązanie zostało zaciągnięte przez wspólnika. Dotyczy to sytuacji, w których wspólnik wykorzystał spółkę, wskutek czego wierzyciele spółki ponosili straty ze względu na niemożność zaspokojenia swych roszczeń z majątku spółki. Jest to konsekwencja przyjęcia rozdzielności majątkowej między spółką kapitałową, a jej wspólnikami. Doktryna zakłada, że w takim wypadku niezgodne z prawem działania zostały podjęte nie przez spółkę, a przez jej wspólników.

Wyodrębnienie przesłanek dla zastosowania odpowiedzialności przebijającej różni się w zależności od kraju. Zwraca jednak uwagę fakt, że przesłanki są w różnych systemach prawnych dość podobne. Dość szeroko można je określić jako wykorzystanie spółki w celu pokrzywdzenia wierzycieli, przy czym pokrzywdzenie nie musi być w każdym przypadku zamierzone.

Odpowiedzialność przebijająca wiąże się z szerszym zagadnieniem nadużycia formy spółki. Nadużycie formy spółki polega na wykorzystaniu odrębnej osobowości prawnej przyznanej spółkom kapitałowym w celach sprzecznych z zasadami porządku prawnego.

Hiszpański ustawodawca nie przewidział w przepisach instytucji, która mogłaby zostać przypadkiem w pełni odpowiadającym doktrynie piercing the corporate veil. W związku z tym w celu stworzenia mechanizmów ochrony przed ewentualnymi nadużyciami przez wykorzystanie osobowości prawnej doktryna została implikowana przez orzecznictwo sądów hiszpańskich. Po raz pierwszy została użyta przez Tribunal Supremo 28 maja 1984 i od tej pory była stosowana z następującym celem „w każdym wypadku chodzi o to, żeby uniknąć nadużycia osobowości prawnej spółki jako środku lub instrumentu defraudacji lub w celu oszustwa.” w rozumieniu, że zachodzi takie nadużycie, gdy celem spółki nie jest przede wszystkim jej własny wynik i wykonywanie działaności handlowej tylko zwykłe uchylanie się od odpowiedzialności osobistej jak i płatności.

W swoim ostatnim orzeczeniu 271/2011, Sąd – Audiencia Provincial  Barcelony zostawia oddźwięk w utrwalonej linii orzecznictwa i wskazuje kiedy jest dozwolone uciekanie się do “piercing the corporate veil” : “w pewnych wypadkach i i okolicznościach jest dopuszczalne zagłębianie się w substrat osobowy przedsiębiorstw lub spółek, którym prawo przyznaje własną osobowość prawną w celu uniknięcia tego, że wspólnik tej fikcji prawnej szkodzi interesom prywatnym lub publicznym albo wykorzystuje je jako narzędzie oszustwa.”

Pomimo ewidentnych korzyści jakie w wielu przypadkach daje doktryna „piercing the corporate veil” jej użycie musi spełniać kryteria ostrożności, proporcjonalności i subsydiarności. Wynika to logicznie z faktu, że doktryna zakłada w rzeczywistości podważenie podstawowych norm hiszpańskiego prawa spółek, pozbawiając niektórych z nich podstawowych założeń jak ograniczenie odpowiedzialności wspólników i pełna autonomía majątkowa osób prawnych.

Dla aplikacji doktryny nie jest przede wszystkim wystarczające samo istnienie spółki kapitałowej ani niektórych elementów, które mogą wydawać się kontrowersyjne (istnienie grupy spółek, jednoosobowość jednej z nich): np. stworzenie różnych spółek, które przynależą do tej samej grupy nie jest samo w sobie nadużyciem prawa.

Powyższe sytuacje są zgodne z prawem i w związku z tym zastosowanie doktryny „piercing the coprorate veil” obligatoryjnie jest ograniczone do sytuacji, które dają podstawy do założenia nadużycia ważnych i legalnych środków, które hiszpański porządek prawny pozostawia do dyspozycji przedsiębiorców oraz widocznej intencji oszustwa.

Jeśli nie dostrzeże się, że istnieje jakiekolwiek oszustwo, sądy oddalają zastosowanie tej dokryny.

Z drugiej strony doktryna będzie aplikowana, kiedy zaistnieją przesłanki dowiedzenia możliwego oszustwa.  Przesłanki, które Tribunal Supremo wymienił w swoim orzeczeniu 83/2011:

  1. kontrola różnych spółek przez tą samą osobę
  2. operacje powiązane między wskazanymi spółkami
  3. brak uzasadnienia ekonomicznego i prawnego dla tych operacji

 

Kiedy wykryje się tego typu przypadki, w których operacje w obrębie grupy spółek nie dąża do żadnego innego celu niż oszustwo, przykładowo przenosząc majątek spółki, która ma długi na inną, która ich nie ma z niezaprzeczalną szkodą dla wierzycieli tej pierwszej, sądy stosują doktryne „piercing the corporate veil” pozostawiając bezskutecznymi te czynności, które konstytuowały nadużycie.

Dodaj komentarz

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Post comment